Các dự án nhiệt điện chạy than: 100% chậm tiến độ!

Đây là con số được đưa ra tại Hội thảo"Hiện trạng, nguyên nhân và giải pháp các dự án nhiệt điện chạy than" do Bộ Công Thương tổ chức mới đây. Theo đó, nhiều dự án đã chậm 3-4 năm, trong khi nhu cầu đưa các nhà máy nhiệt điện vào sử dụng ngày một cấp thiết do sự hạn chế của các nguồn năng lượng khác. DĐDN đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Tiến Dũng - Viện phó Viện năng lượng xung quanh vấn đề này.

Theo ông Dũng, nguyên nhân chậm các dự án thì có nhiều, trong đó có việc chậm là do sự chồng chéo quy hoạch của các địa phương, quy hoạch cảng, bến bãi, giao thông vận tải, sử dụng đất... Tất cả các quy hoạch đó không có một cơ quan tổng thể để điều phối. Chính vì vậy, nó dẫn đến việc lập quy hoạch và thực hiện đều gặp rất nhiều khó khăn. Ví dụ nhiệm kỳ của UBND tỉnh khóa trước cho phép vị trí đó được xây nhà máy, nhưng lãnh đạo tỉnh khóa sau lại không cho. Do vậy toàn bộ các kế hoạch đã định trước đều không thực hiện được và phải chuyển sang địa điểm khác khiến tiến độ chậm. Năng lực chủ đầu tư cũng có vấn đề, nhiều dự án chúng tôi không biết họ định làm gì, thay đổi phương án liên tục, năng lực tài chính, nhân sự... các hạn chế này ảnh hưởng rất lớn tới tiến độ dự án. Có những nhà thầu cũng rất kém, thậm chí bên nước họ người ta không biết họ là ai, thế nhưng họ vẫn được giao những dự án hàng tỷ USD. Cũng theo ông Dũng, vấn đề lập dự án đầu tư xây dựng công trình, giá điện thấp quá không khuyến khích nhà đầu tư. Giá điện thấp dẫn đến giá trị của các gói thầu rất thấp, dẫn đến chỉ chọn được các nhà thầu có năng lực kém. Chung quy giá điện thấp dẫn đến khó khăn. Bên cạnh đó, quy hoạch sử dụng than cũng còn nhiều điều phải bàn, chẳng hạn có dự án trong miền Nam lại sử dụng than ngoài miền Bắc, dự án ngoài miền Bắc lại sử dụng than nhập khẩu, rõ ràng điều này không logic.

- Giá điện thấp dẫn tới khó khăn, ông có thể nói rõ hơn về điều này ?

Đối với nhiệt điện đốt than quy định khoảng 5 cent/kWh, với chi phí thiết bị xây dựng hiện nay làm tổng mức đầu tư cao, không thể có giá sản xuất điện nào bán ra có thể có lời hợp lý cho chủ đầu tư. Chính vì vậy, nó không khuyến khích nhà đầu tư đầu tư vào các nhà máy điện. Đồng thời các nhà đầu tư đã triển khai dự án rồi rất mắc mớ trong việc đàm phán mua bán điện với EVN cũng như  tổ chức đấu thầu mua bán thiết bị.

Khó khăn nhất hiện nay là giá điện, EVN không thể  tự giải quyết được vấn đề này vì có những ràng buộc nhất định về giá mua điện cho nên khi thương thảo hợp đồng mua bán điện luôn luôn bị tắc về giá điện, kéo dài hàng năm trời là như vậy.

- Theo ông, việc lựa chọn các nhà thầu có ảnh hưởng thế nào tới tiến độ các dự án ?

Thực ra, khi đấu thầu bao giờ cũng đặt ra tiêu chuẩn, kinh nghiệm, năng lực của nhà thầu, nhà thầu họ có nhiều cách để vượt qua các tiêu chuẩn này. Chẳng hạn họ liên doanh với các đơn vị khác. Tuy nhiên khi thực hiện họ lại không nghiêm túc thực hiện các cam kết đó. Những nhà thầu có kinh nghiệm tham gia liên doanh đó, sự tham gia rất hạn chế, sự phối hợp cũng hạn chế. Xét cho cùng, con người thực hiện dự án mơi là quan trọng, còn tên đơn vị thực hiện  chỉ mang tính thủ tục giấy tờ để xét thầu.

- Thực tế cho thấy, hiện nay có nhiều nhà thầu nước ngoài tham gia các dự án nhiệt điện nhưng năng lực kém, không đảm bảo tiến độ thi công dự án. Ông có nhận xét gì về vấn đề này ?

Viện năng lượng chúng tôi đang tham gia tư vấn vào nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng I và II, bắt đầu tham gia nhà máy nhiệt điện Vũng Áng I... Tôi thấy năng lực của một số nhà thầu nước ngoài, trong đó có nhà thầu Trung Quốc còn hạn chế, năng lực thiết kế cũng có vấn đề, phải sửa chữa nhiều lần. Trong quá trình thực hiện dự án họ có nhiều sai lệch so với hợp đồng đã ký, mỗi lần như vậy phải chỉnh sửa, trình các cấp, các ngành rất mất thời gian. Đồng thời gây khó khăn cho việc triển khai dự án, sai lệch nhiều dẫn đến  việc thực hiện đã khó khăn, yêu cầu chất lượng không đạt.

Một thực tế là các nhà thầu năng lực kém bao giờ cũng rất dễ dàng chấp nhận các điều kiện mà chủ đầu tư đưa ra. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện họ thường đưa ra nhiều sai lệch so với hợp đồng. Có những sai lệch họ công bố với chủ đầu tư, nhưng cũng có những sai lệch họ cứ lẳng lặng làm.

- Về chuyên môn, nếu làm sai lệch các điều khoản đã được thống nhất sẽ dẫn tới hậu quả như thế nào trong các dự án nhiệt điện ?

- Theo ông trong các dự án nhiệt điện than hiện nay, khâu nào khiến dự án bị đình trệ nhiều nhất ?

Có rất nhiều giai đoạn trong việc thực hiện một dự án, từ lập quy hoạch, chọn chủ đầu tư, thiết kế, đấu thầu, lựa chọn nhà thầu... mỗi giai đoạn đều có ảnh hưởng tới tiến độ dự án. Chỉ nói riêng về việc sau khi đã lựa chọn nhà thầu EPC xong, năng lực quản lý của nhà thầu cần phải xem xét kỹ, sự phối hợp giữa các thành viên của nhà thầu. Bản thân năng lực của chủ đầu tư cũng cần phải cải thiện nhiều, nhất là các Cty cổ phần. Hiện nay các Cty cổ phần sự phân cấp quản lý chưa được cao nên bất cứ có một vấn đề gì tương đối lớn đều phải đưa ra Hội đồng quản trị xem xét và lấy ý kiến cổ đông nên mất rất nhiều thời gian. Thực tế chúng ta có nhiều dự án, năng lực cũng bị chia sẻ cho nhiều dự án khác nhau nên mặt bằng năng lực của các chủ đầu tư hiện cũng kém hơn. Chẳng hạn, trước đây EVN tập trung làm 1-2 dự án ở Phả Lại, toàn bộ năng lực của EVN tập trung cho một dự án, khác xa so với việc bây giờ, do phải phát triển quá nhiều dự án nên việc tích luỹ kinh nghiệm, bổ sung nhân sự cho các chủ đầu tư của các dự án đấy được ngang với mặt bằng giống như EVN trước đây làm cũng khó hơn.

- Có trường hợp nào mặc dù năng lực nhà thầu kém nhưng vẫn được chỉ định làm thầu không, thưa ông ?

Theo tôi được biết thì không có trường hợp nào như thế cả, kể cả khi chỉ định thầu thì nguyên tắc vẫn phải đánh giá hồ sơ năng lực của họ. Tuy nhiên khi triển khai mới có sự thay đổi. Ví dụ có những thời điểm dự án cần 3.000 lao động, tuy nhiên trên công trường chỉ có thể huy động được hơn 1.000 người, thiếu nhân sự cũng không thể triển khai được dự án. Tuy nhiên, có một thực tế hiện nay các nhà thầu Trung Quốc thường sử dụng lao động Trung Quốc, kể cả các lao động phổ thông, điều này hoàn toàn sai với quy định của VN. Thậm chí những lao động này họ đến bằng con đường tiểu ngạch, khi bị cơ quan chức năng phát hiện và xử lý, họ bỏ về nước cũng ảnh hưởng không nhỏ tới tiến độ thi công.

- Ông có nói tới những dự án mặc dù năng lực nhà thầu kém nhưng vẫn được giao dự án hàng tỷ USD. Xin ông nói rõ hơn điều này ?

Tôi nghĩ rằng có một số nhà đầu tư nước ngoài hiện nay có thể do trong nước họ không có cơ hội đầu tư nên cũng chưa có kinh nghiệm trong các dự án nhiệt điện. Thế nhưng họ vẫn được cấp phép để giao các dự án lớn hàng tỷ USD. Có thể ở bên nước họ đã phát triển nhiệt điện rồi nên họ không còn cơ hội làm chăng ? Nhưng theo tôi, rõ ràng họ đã không làm thì họ không thể có kinh nghiệm được ! Thế nhưng khi sang VN họ lại có thể được xem xét và chấp nhận. Không chỉ các nhà đầu tư nước ngoài, ngay nhà đầu tư trong nước cũng phần lớn đều thiếu kinh nghiệm, khả năng tài chính... Đây là những thực tế hiện nay của một số dự án nhiệt điện.

- Theo ông để đẩy nhanh tiến độ các dự án nhiệt điện than hiện nay, cần phải có những giải pháp gì ?

Tôi cho rằng, việc quản lý quy hoạch của các ngành, các địa phương cần phải đồng bộ để tránh sự chồng chéo trong quy hoạch, về giá điện cần phải hợp lý, phù hợp với kinh tế thị trường, phải hấp dẫn được nhà đầu tư. Tăng cường năng lực của các bên. Việc lựa chọn nhà thầu của chủ đầu tư tôi cho rằng phải thông qua đấu thầu, để chọn nhà thầu phù hợp, tránh việc thiếu năng lực dẫn đến chậm tiến độ dự án...

- Xin cảm ơn ông !