Sông Hồng kiệt nước, vạn chài "mắc cạn"

Nước sông Hồng đang cạn ráo, nhiều đoạn trơ cả đáy. Người dân sống bằng nghề chài lưới dọc hai bờ sông đang mắc cạn. Cuộc sống hằng ngày của họ lắt lay theo dòng nước. Nước cạn đồng nghĩa với việc thuyền lên bãi, tôm, cá cũng chẳng còn.

Lên bờ, khổ lắm

Những tháng qua, nước sông Hồng đã xuống đến mức lịch sử (chiều 21/2, mực nước sông Hồng tại trạm đo Hà Nội chỉ còn xấp xỉ 10cm. Đây là mực nước thấp nhất kể từ khi có số liệu quan trắc). Giờ đây, mỗi ngày trôi qua là thêm một lần con sông này tự phá kỷ lục của mình về sự khô cạn. Mỗi ngày trôi qua là một ngày người dân chài lưới ven sông mòn mỏi chờ nước lên. Càng chờ nước thì sự thật hết chốn mưu sinh càng đến gần với họ. Những ngày này, đời sống của bà con vạn chài dọc bờ sông Hồng đoạn từ Hà Nội lên Vĩnh Phúc thật khốn khó. Những người dân chài lưới thường chỉ quanh quẩn ở một khúc sông vì họ không có thuyền lớn để ra khơi xa. Giờ đây nước cạn, đi đâu, làm gì để kiếm sống qua ngày?

"Xóm nổi" giờ chỉ còn nổi trên một lạch nước nhỏ.

Không ở đâu xa, "xóm nổi" phường Phúc Xá, quận Ba Đình, Hà Nội giờ là một thế giới hoàn toàn khác với những căn lều lụp xụp, chắp vá với những bao tải rách rưới, gỗ, củi loang lổ... ngay giữa lòng sông. “Xóm nổi” vốn đã nghèo nay thêm xơ xác, lẩn khuất sau những bãi lau sậy bạt ngàn. Ông Nguyễn Văn Trọng, trưởng "xóm nổi" cho biết: "Ban ngày xóm vắng hoe. Nước cạn hết chỗ chài lưới, bà con dựng lều rồi lên bờ đi làm thuê cả rồi".

"Gần trọn đời sống ở đây, nhưng chưa năm nào tôi thấy nước sông Hồng khô cạn như năm nay. Mấy hôm trước còn có thể lội qua sông được, mực nước chỉ qua đầu gối, nhưng cạn thế còn đâu cá tôm mà đánh bắt", chị Nguyễn Thị Định neo thuyền (cũng là nhà) ở chân cầu Long Biên cho biết. Con thuyền và cũng là căn nhà của vợ chồng chị Định trước Tết Nguyên đán còn nổi trên mặt nước, giờ đây nó chỉ nằm trong một vũng nước nhỏ, không thể di chuyển được.

Tại bến đò Chèm (xã Thụy Phương, Từ Liêm, Hà Nội) có khoảng chục thuyền chài đang neo đậu, nhưng đều vắng bóng chủ. Tìm qua hầu hết các thuyền chúng tôi mới bắt gặp được anh Nguyễn Văn Hai đang sửa soạn đồ nghề chuẩn bị ngược dòng lên phía Vĩnh Phúc giăng lưới. Trong vội vã, anh Hai cho biết: "Hơn tháng nay nước sông cạn không đánh bắt gì được, cả xóm đành phơi lưới. Mọi người lên bờ đi kiếm việc làm hết rồi. Năm trước tôi bị gãy chân, không làm được nặng, đành bám thuyền bòn con tôm, con tép. Nhưng phải đi lên phía trên, chứ ở nhà làm gì với vài vũng nước này".

Lên bờ thời thiếu nước quả thật khó khăn.

Tiếp tục ngược về phía thượng nguồn, các xóm chài khác cũng chung cảnh ngộ. Bà Năm, người xóm chài Thụy An (Mê Linh, Hà Nội) kể: "Năm nào cũng có mùa cạn, nhưng cạn ráo như năm nay thì chưa từng thấy. Nước chưa về, chúng tôi hoang mang lắm, không biết dựa vào đâu mà sống qua ngày". Đã hơn hai tháng nay, gia đình bà phải ngược dòng lên phía thượng nguồn đánh bắt cá, nhưng đường xa, thuyền nhỏ, không quen địa hình, sáng đi chiều lại phải về. "Không ăn thua!", bà Năm thở dài. 2 người con của bà Năm phải bỏ thuyền lên bờ đi rửa xe máy thuê cho một cửa hàng ở Hà Nội. Ở xóm chài này, phần nhiều gia đình vừa xa nhà mưu sinh, vừa mong mỏi nước lên để được quay về.

Lắt lay với  “vạn” nghề

Lâu nay, người dân vạn chài đều mong mỏi được lên bờ, thoát cảnh lênh đênh sông nước, giờ đây, "mộng" lên bờ thành hiện thực mà cuộc sống vẫn không đỡ khổ.

Hơn tháng nay vợ chồng chị Định không còn đánh bắt cá. Chị phải kiếm việc khác, ai thuê gì cũng làm, có khi giặt quần áo, gánh nước, chặt lau sậy... để lo toan cho cuộc sống gia đình.  “Dân vạn chài đã đốt lau lấy đất trồng hoa màu. Chú thấy đấy, những luống rau đã được vun. Nhưng khổ nhất là việc tưới nước, gánh nước sệ cả vai mà không thấm vào đâu. Ai mà tin được đây là đáy sông Hồng”, chị Định nói.

Không còn sức để làm những việc nặng, bác Nguyễn Tiến Hội (54 tuổi, hàng xóm của chị Định) vẫn cố gắng giúp các con phát bãi, vun luống trồng rau. "Từ ngày nước sông cạn, không còn kéo chài được nữa, thanh niên trẻ khỏe thì vào thành phố bán sức kiếm tiền. Già yếu như chúng tôi, đành trồng mấy luống rau. Tuy không có tiền ngay nhưng biết làm gì? Rỗi rãi mua việc để làm. Chỉ mong nước sông sớm lên để quay lại với nghề cũ", bác Hội chia sẻ.  

Nhiều ngày nay, cuộc sống của gia đình bà Văn Thị Nại, bãi Phúc Xá bị đảo lộn. Thiếu nước sinh hoạt, gia đình bà phải đi mua từng xô nước sạch với giá 2.000 - 3.000 đồng. Không chỉ riêng gia đình bà Nại, hàng chục hộ trong xóm lao động nghèo ven sông này chủ yếu sống bằng nghề thu mua đồng nát cũng chung cảnh ngộ. "Dùng tiết kiệm lắm thì mỗi ngày cũng phải 2 gánh nước cho sinh hoạt. Nhà nào đông người, tiết kiệm thì 3- 4 gánh. Trong khi, mức thu nhập bình quân mỗi lao động ở đây chỉ vào khoảng 15.000 - 20.000 đồng/ngày. Nói nhịn ăn mua nước tưởng là chuyện đùa mà lại thật. Nhất lại là dân vùng sông nước", bà Nại bi quan.

Mọi năm vào mùa khô, sông dồi dào nước, dân ven bãi vẫn giăng lưới bắt cá. Được nhiều thì bán ngay trong xóm, ít thì cũng đủ cho bữa ăn gia đình. Nhưng năm nay, sông trở thành bãi cát khổng lồ, còn lại đâu đó đôi lạch nước sót lại ven những căn nhà nổi của xóm nghèo, nước đen kịt, đầy rác thải của các khu dân cư, cá nào sống được. Trên con thuyền lụp xụp, vừa là phương tiện mưu sinh, vừa là nhà ở, chị Lê Thị Hường ở xóm bãi giữa sông Hồng cho biết: “Có nước, mỗi mẻ lưới tôi cũng có thể đánh được vài cân cá, kiếm khoảng 30.000 - 40.000 đồng/ngày. Lâu rồi, tình trạng một ngày không làm ra nổi 10.000 đồng xảy ra thường xuyên. Cuộc sống vốn khổ rồi nay càng khổ hơn”.

Không riêng gì người dân vạn chài đánh bắt gần bờ mà nhiều người sắm tàu lớn hành nghề vận chuyển cũng đang “ngồi trên lửa”. Ở điểm cạn Bắc Biên (Gia Lâm, Hà Nội), người dân cho biết, có những thời điểm, một ngày hơn 200 chiếc tàu, xà lan tự hành phải neo đậu vì cạn nước. Gần tháng nay, tàu chở cát của anh Hoàng Trung Tín (huyện Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc) kẹt lại tại khu vực Chèm chờ... nước. Anh Tín cho biết, từ Yên Bái về Hà Nội, con tàu với sức chứa 500 tấn của anh đã phải mất cả tuần lễ để vượt qua 3 luồng lạch cạn nhưng cuối cùng nằm chết gí ở đây. Tiền tỉ mua tàu có nguy cơ vỡ nợ.