Thu nhập giảng viên - dưới đáy khó trông thấy đỉnh

Sau khi thực hiện “ba công khai”, bức tranh tổng thể về thu nhập của giảng viên ĐH, CĐ được phác họa rõ nét với mức chênh lệch khá lớn giữa các trường. Thực tế này cùng với việc thiếu cơ chế tạo nguồn thu, đề án trả lương “ngàn đô” cho giảng viên ĐH có thể bị ách lại một thời gian dài.

Nhìn vào mặt bằng chung hiện nay, thu nhập của giảng viên ĐH vẫn còn thấp, chỉ dao động từ 3 - 5 triệu đồng một tháng. Tình trạng phổ biến ở nhiều trường ĐH là giảng viên trẻ có thời gian giảng dạy 5- 8 năm chỉ có thu nhập từ 1,5 – 2 triệu đồng/tháng. 

Thiếu cơ chế tạo nguồn thu

Từ đầu năm 2008, để cải thiện chất lượng giáo dục ĐH, Bộ GD-ĐT đưa ra chủ trương hiệu trưởng có quyền quyết định trả lương cho giảng viên. Sau đó, ĐH Kinh tế (ĐH Quốc gia Hà Nội) đã “gây sốc” bằng Đề án “Hiệu trưởng định mức thu nhập cho cán bộ công nhân viên” với mức lương giảng viên lên tới 4.000 - 5.000 USD/tháng, còn mức bình quân là 1.000 USD, dự kiến thực hiện trong tháng 9/2008. Nhưng rồi, đề án này đã phải dừng lại gần hai năm nay vì thiếu cơ chế rõ ràng.

Ngày 30/12, trao đổi với Đất Việt, ông Phùng Xuân Nhạ, Hiệu trưởng ĐH Kinh tế (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho biết: Lý do chính của việc dừng đề án “trả lương ngàn đô” là vì thiếu cơ chế tạo nguồn thu.

Hầu hết các ĐH đều trông chờ vào nguồn thu chủ yếu từ học phí. Muốn trả lương cao, thì mức thu học phí phải tương xứng. Nhưng hiện nay, phần lớn các chương trình đào tạo của ĐH Kinh tế đang thu học phí đồng hạng theo quy định, và chỉ duy nhất một chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế được thu học phí cao. “Vì vậy, để thuyết phục Bộ GD - ĐT, Bộ Tài chính cho phép thu học phí cao, ĐH Kinh tế đang triển khai các biện pháp nâng cao chất lượng đào tạo, kiểm định chất lượng các ngành theo tiêu chuẩn ASEAN… Có nguồn thu rồi, mới tính chuyện trả lương cao cho giảng viên”, ông Nhạ nói.

Đề án "trả lương ngàn đô" khó thực hiện khi mức thu nhập của giáo viên các ĐH, CĐ chênh lệch khá lớn. Ảnh minh họa: Trung Kiên

Về việc thí điểm triển khai đề án “trả lương ngàn đô” cho giáo viên, Phó thủ tướng, Bộ trưởng GD- ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, các trường phải khẳng định đảm bảo được khả năng chi trả theo mức lương đó trên cơ sở cân đối được thu chi. Bộ GD-ĐT cũng ủng hộ các trường thu học phí cao đối với các chương trình đào tạo chứng minh đạt chất lượng cao. 

Bươn chải tìm nguồn trả lương

Trên thực tế, nhiều trường ĐH, CĐ cũng đang “đau đầu” với việc trả lương giảng viên để giữ chân người giỏi và nâng cao chất lượng giảng dạy. Hiệu trưởng ĐH Nông nghiệp I Trần Đức Viên phân tích: Vấn đề phức tạp hiện nay khi xác định chi phí đào tạo là tiền lương và các khoản có tính chất lương cho đội ngũ giảng viên và nhân viên phục vụ.

Về nguyên tắc, các ngành đào tạo càng nhiều giảng viên có trình độ cao và quy mô đào tạo hạn chế thì chi phí tiền lương càng cao. Nhưng thu nhập năm 2008 của giảng viên ĐH Nông nghiệp chỉ đạt bình quân trên 4,2 triệu đồng/tháng, cán bộ quản lý khoảng 5,6 triệu đồng/tháng. Năm 2009, thu nhập trung bình của giảng viên ước đạt 4,7 triệu đồng/tháng và 6,1 triệu đồng/tháng đối với cán bộ quản lý.

Góp ý cho Đề án đổi mới tài chính giáo dục - đào tạo, tiến sĩ  Bùi Văn Ga, Giám đốc ĐH Đà Nẵng cũng cho rằng, nếu tiếp tục duy trì tình trạng tài chính hiện nay thì sự mất cân đối thu chi ở các trường ĐH ngày càng trở nên trầm trọng. Để duy trì hoạt động, các trường buộc phải ghép lớp để giảm giờ giảng, giảng viên phải đi dạy thêm ngoài trường để kiếm thêm thu nhập.

Để có thêm nguồn thu “bù” thêm vào lương cho giảng viên, nhiều ĐH phải tăng quy mô đào tạo tại chức, văn bằng 2. Ở nhiều trường, nguồn thu từ đào tạo không chính quy chiếm xấp xỉ 50%.

Điển hình như ĐH Nông nghiệp I: năm 2008-2009, các khoản thu từ học phí chính quy hệ ĐH trên 18 tỷ đồng, trong khi học phí không chính quy hệ ĐH cũng vào khoảng 15 tỷ đồng. Tổng hợp các nguồn thu được trên 42,7 tỷ đồng thì riêng chi lương và các khoản có tính chất lương đã hết 42,12 tỷ, còn lại chưa đầy 600 triệu để chi cho tất cả các khoản chi khác (vượt giờ, học bổng, điện, nước, xăng xe, sửa chữa nhà cửa, nâng cấp phòng thí nghiệm…).

Vì vậy, nói đến thu nhập bình quân của giảng viên các ĐH vào khoảng 3 - 5 triệu đồng, nhưng trên thực tế, thu nhập của các giảng viên trẻ thấp hơn mức bình quân này rất nhiều. Tình trạng phổ biến ở nhiều ĐH hiện nay  là giảng viên trẻ dạy  5-8 năm nhưng thu nhập vẫn chỉ khoảng 1,5 - 2 triệu đồng/tháng.