Chính quyền Obama bỏ ra 30 tỷ USD để mua ai?

Tổng thống Obama quyết định bỏ ra 30 tỷ USD để mua lại 60% cổ phần của GM nhằm cứu vớt công ty này. Nhưng những người nộp thuế Mỹ mới là người phải gánh khoản tiền này và họ có quyền đặt câu hỏi việc mua lại này có thực sự cần thiết không?

Ảnh: AP

Vào năm 1953, khi được hỏi rằng liệu ông có thể đưa ra quyết định đi ngược lại lợi ích của General Motors nhưng lại có lợi cho nước Mỹ không, Chủ tịch của GM Wilson đã nói rằng ông có thể làm điều đó.

Sau đó, ông tái khẳng định rằng điều này sẽ không bao giờ xảy ra. "Tôi không thể hình dung ra điều đó vì trong nhiều năm qua tôi đã nghĩ rằng cái tốt cho đất nước chúng ta thì cũng tốt cho GM và ngược lại. Công ty của chúng tôi quá lớn. Nó đi cùng với sự thịnh vượng của đất nước này".

Wilson chỉ nói quá một chút thôi. Vào thời điểm đó, số phận của GM gắn bó chặt chẽ với số phận của nước Mỹ. Năm 1953, GM là nhà sản xuất lớn nhất thế giới, một biểu tượng về quyền lực kinh tế của Mỹ. Nó tạo ra 3% tổng sản phẩm quốc gia của Mỹ. Tập đoàn này cũng thuê nhiều nhân công nhất nước Mỹ và trả cho công nhân của mình mức lương của tầng lớp trung lưu với những lợi ích hào phóng khác.

Ngày nay, Wal-Mart mới là công ty thuê nhiều nhân công nhất, Toyota là nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới và GM thì nộp đơn xin bảo hộ phá sản. Và những lời đảm bảo của Wilson vào năm 1953 đã có những thay đổi một cách nghịch lý. Không có mấy sự khác biệt giữa những điều tốt cho nước Mỹ và tốt cho GM bởi vì GM sẽ nhanh chóng thuộc sở hữu của những người đang nộp thuế ở Mỹ, những người phải bỏ ra hơn 30 tỷ USD để mua nó.

Nhưng tại sao những người đang nộp thuế ở Mỹ lại muốn sở hữu GM? Chắc chắn đó không phải là bởi cổ phiếu của công ty này sẽ hứa hẹn mang lại những khoản thu lớn khi kinh tế phục hồi. GM đã tụt dốc nhiều năm nay. Và với việc nhiều người Mỹ không lựa chọn GM vì nó quá đắt đỏ và không an toàn thì những người nộp thuế ở Mỹ khó mà tin rằng họ sẽ được bồi hoàn lại khoản 30 tỷ USD này. Vậy mục đích của việc cứu trợ này là gì?

Không thể là để duy trì việc làm tại GM, bởi vì Bộ Tài chính Mỹ đã tỏ ý rằng GM phải thu nhỏ để có thể lấy được khoản tiền cứu trợ này. GM dự định sẽ đóng cửa một nửa số nhà máy và sa thải ít nhất là 20.000 nhân công.

Mục đích của việc cứu trợ này cũng không phải là để tạo ra một thế hệ ô tô mới sử dụng năng lượng một cách hiệu quả. Quốc hội đã chi tiền cho các nhà sản xuất ô tô để làm việc này. Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng đã nói rằng họ không thích thú gì việc trở thành một nhà đầu tư hay phải chỉ bảo cho ngành công nghiệp ô tô là phải sản xuất loại xe gì.

Mục đích duy nhất của việc cứu trợ này có thể chỉ là làm chậm lại quá trình tụt dốc của GM để giúp cho công nhân, nhà cung cấp, đại lý, đối tác... của GM quen dần với sự sụp đổ của GM. Nếu mục đích thực sự là như vậy thì chắc chắn sẽ có những cách hiệu quả để tiêu khoản 60 tỷ USD hơn là mua GM? Khoản tiền này nên được sử dụng để giúp cho nước Mỹ đa dạng hóa các phương tiện đi lại khác ngoài ô tô. Tiền nên được sử dụng để tái đào tạo các công nhân ô tô, cấp cho họ các khoản bảo hiểm thất nghiệp dài hơi hơn trong khi họ đang học nghề khác.

Nhưng các chính trị gia Mỹ không dám nói công khai về việc này bởi công luận không muốn nghe nó. Có một nhóm rất đông người muốn bảo vệ việc làm của mình mà không quan tâm tới cái giá mà cộng đồng chung phải trả. Một nhóm quyền lực khác lại muốn thị trường vận hành theo như mong muốn của họ mà không quan tâm tới những chi phí xã hội. Các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn người Mỹ không muốn cứu trợ GM, nhưng nếu chính việc làm của họ có nguy cơ bị mất thì họ sẽ có quan điểm khác.

Vì vậy, thực chất chính quyền Obama đang bỏ ra 30 tỷ USD để mua hai nhóm người trên. Chính quyền nói với nhóm đầu tiên rằng việc làm tại GM sẽ được giữ nguyên nhờ vào khoản cứu trợ này và nói với nhóm thứ hai rằng những người nộp thuế và những chủ nợ sẽ được hưởng lợi nhờ khoản cứu trợ đó. Nhưng họ không nói với bất cứ ai sự thật rằng: GM cuối cùng sẽ biến mất. Khoản cứu trợ này sinh ra là để giúp cho nền kinh tế có thêm thời gian để giảm bớt các chi phí xã hội trước khi GM sụp đổ hoàn toàn.

Điều đáng sợ lớn hơn chính là sự sụp đổ của GM sẽ có tác động rất mạnh mẽ. Nửa thế kỷ trước, sự thịnh vượng của tầng lớp trung lưu Mỹ là một trong những chiến thắng lớnnhất của chủ nghĩa tư bản. Vào thời điểm Wilson rời khỏi GM, gần một nửa gia đình ở Mỹ có thu nhập ở mức trung bình. Công việc ổn định và các phúc lợi y tế được đảm bảo.

Nhưng bắt đầu từ 3 thập kỷ trước, xu hướng này đã bị đảo ngược. công việc của tầng lớp trung lưu không tốt nghiệp đại học đã mất dần. Sự đảm bảo về việc làm biến mất. Trong những ngày vàng son của mình, GM là biểu tượng về an ninh kinh tế và sự thịnh vượng rộng khắp. Sự tụt dốc của GM cho thấy cả 2 điều này đang biến mất.

Những người nộp thuế thuộc tầng lớp trung lưu lo ngại rằng họ không thể cáng đáng được việc cứu trợ công ty như GM. Mặc dù vậy họ vẫn lo mất việc làm của mình. Câu nói của Wilson lại được đảo ngược: điều gây hại cho GM cũng sẽ gây hại cho nước Mỹ.